मध्यरात्री इस्रोची ऐतिहासिक झेप; जीएसएलव्ही-एफ१७द्वारे ईओएस-०५चे यशस्वी प्रक्षेपण
श्रीहरीकोटा : देश गाढ झोपेत असताना भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने अवकाशात इतिहास रचला. पहाटेच्या शांततेत श्रीहरीकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून प्रचंड गर्जनेसह जीएसएलव्ही-एफ१७ रॉकेटने आकाशाकडे झेप घेतली आणि भारताच्या अंतराळ मोहिमेत नवा अध्याय लिहिला.
४ सप्टेंबर २०२६ रोजी पहाटे २ वाजून ५५ मिनिटांनी दुसऱ्या प्रक्षेपण मंचावरून पृथ्वी निरीक्षण उपग्रह ईओएस-०५चे यशस्वी प्रक्षेपण करण्यात आले. रॉकेटने उपग्रहाला नियोजित उप-भूस्थिर संक्रमण कक्षेत अचूकपणे स्थापित केल्याने इस्रोच्या आणखी एका महत्त्वाकांक्षी मोहिमेला यश मिळाले.
अवकाशातील ‘भारताचा नवा डोळा’
ईओएस-०५ हा केवळ आणखी एक उपग्रह नाही, तर पृथ्वी निरीक्षणाच्या क्षेत्रातील भारताची मोठी झेप मानली जात आहे. सुमारे ३६ हजार किलोमीटर उंचीवरून भारताच्या भूभागावर सातत्याने लक्ष ठेवण्याची क्षमता या उपग्रहाकडे असल्याचे सांगितले जात आहे.
भूस्थिर कक्षेत पृथ्वीच्या गतीशी समन्वय साधत हा उपग्रह एका विशिष्ट भूभागाचे सातत्याने निरीक्षण करू शकतो. त्यामुळे पारंपरिक कमी उंचीवरील पृथ्वी निरीक्षण उपग्रहांच्या तुलनेत अधिक सातत्याने आणि जवळपास प्रत्यक्ष वेळेतील माहिती मिळण्यास मदत होणार आहे.
याच कारणामुळे या उपग्रहाचे वर्णन ‘आकाशातील डोळा’ असे करण्यात येत आहे.
शेतीपासून सीमासुरक्षेपर्यंत ‘नजर’
ईओएस-०५कडून मिळणारी माहिती देशासाठी अनेक महत्त्वाच्या क्षेत्रांत उपयुक्त ठरू शकते. शेतीतील बदल, चक्रीवादळांची हालचाल, पूरस्थिती, अतिवृष्टीसारख्या नैसर्गिक आपत्ती तसेच पर्यावरणीय बदलांचे निरीक्षण करण्यासाठी या उपग्रहाचा उपयोग होण्याची अपेक्षा आहे.
सुरक्षेच्या दृष्टीनेही या मोहिमेला विशेष महत्त्व आहे. सीमावर्ती भागांतील बदल आणि महत्त्वाच्या भौगोलिक घडामोडींचे निरीक्षण करण्यासाठी मिळणारी माहिती देशाच्या धोरणात्मक नियोजनासाठी उपयोगी ठरू शकते.
२,३६७ किलोचा ‘महाकाय’ उपग्रह
ईओएस-०५चे वजन २,३६७ किलो असून, जीएसएलव्ही प्रक्षेपण मालिकेद्वारे उप-भूस्थिर किंवा भूस्थिर संक्रमण कक्षेत पाठवण्यात आलेल्या सर्वांत जड उपग्रहांपैकी हा एक महत्त्वाचा उपग्रह असल्याचे मोहिमेशी संबंधित अधिकाऱ्यांनी नमूद केले आहे.
जीएसएलव्ही-एफ१७ हे प्रक्षेपण वाहन तब्बल ५१.७ मीटर उंच असून त्याचे उड्डाणावेळीचे एकूण वजन सुमारे ४२०.५ टन होते. त्यामुळे भारतीय अंतराळ मोहिमांमधील हे अत्यंत शक्तिशाली आणि महत्त्वाचे प्रक्षेपण ठरले आहे.
२७ तासांचा थरार... आणि पहाटेची झेप
या मोहिमेची उलटगणना बुधवारी रात्री सुरू झाली होती. सुमारे २७ तासांच्या सुरळीत काऊंटडाऊननंतर पहाटे २.५५ वाजता रॉकेटने अवकाशाकडे झेप घेतली.
पहाटेची वेळ आणि पावसाची परिस्थिती असूनही, या ऐतिहासिक क्षणाचे साक्षीदार होण्यासाठी अनेक नागरिक सतीश धवन अंतराळ केंद्र परिसरात उपस्थित होते. छत्र्या घेऊन उभ्या असलेल्या नागरिकांनी रॉकेटच्या झेपेला उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.
‘भारताचा पहिला समर्पित भूस्थिर इमेजिंग उपग्रह’
इस्रोचे प्रमुख डॉ. व्ही. नारायणन यांनी मोहिमेच्या यशाबद्दल आनंद व्यक्त करत जीएसएलव्ही-एफ१७ने ईओएस-०५ला नियोजित कक्षेत अचूकपणे स्थापित केल्याचे सांगितले.
उपग्रह पूर्णपणे कार्यान्वित झाल्यानंतर भूस्थिर कक्षेतून पृथ्वी निरीक्षण करणारा भारताचा पहिला समर्पित इमेजिंग उपग्रह म्हणून तो महत्त्वाची भूमिका बजावेल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. या उपग्रहाकडून भारताला महत्त्वपूर्ण धोरणात्मक माहिती मिळण्याची अपेक्षा आहे.
‘निअर रिअल-टाइम’ निरीक्षणाची क्षमता
मोहिम संचालक थॉमस कुरियन यांनी सांगितले की, ईओएस-०५कडे जवळपास प्रत्यक्ष वेळेतील निरीक्षणाची क्षमता आहे. तर प्रकल्प संचालक इम्तियाज अहमद यांनी या उपग्रहाला बहुवर्णपट्टीय निरीक्षण क्षमता असलेला वैशिष्ट्यपूर्ण आणि तांत्रिकदृष्ट्या अत्यंत गुंतागुंतीचा उपग्रह म्हटले आहे.
पंतप्रधानांकडून इस्रोचे अभिनंदन
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी जीएसएलव्ही-एफ१७ आणि ईओएस-०५ मोहिमेच्या यशाबद्दल इस्रोचे अभिनंदन केले. ही कामगिरी भारताच्या अंतराळ संशोधनातील वाढत्या क्षमता, तांत्रिक उत्कृष्टता आणि नवकल्पनांचे प्रतीक असल्याचे त्यांनी म्हटले.
भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेच्या वैज्ञानिकांसह खासगी क्षेत्राच्या वाढत्या सहभागामुळे भारताच्या अंतराळ परिसंस्थेला नवी ताकद मिळत असल्याचेही त्यांनी नमूद केले.
पहाटे २.५५ वाजता अवकाशात झेपावलेले हे रॉकेट आता भारतासाठी केवळ एक उपग्रह घेऊन गेलेले नाही; तर पृथ्वी निरीक्षण, आपत्ती व्यवस्थापन आणि धोरणात्मक क्षमतांच्या नव्या युगाचा संदेशही घेऊन गेले आहे.
0 टिप्पण्या